這是「用 JavaScript 畫圖」系列中偏數學的一篇。要從圓外一點向圓作兩條切線,需要用到勾股定理與三角函數的兩角和差公式,還要處理象限判斷。難度不低,但推導過程很有意思。
設圓心為 O、半徑為 r、圓外點為 P。連 OP,其長度記為 c。切點為 T,則 △OTP 是直角三角形(半徑垂直於切線),直角邊 OT = r,斜邊 OP = c,於是切線長 b = √(c² - r²)。
設 ∠TOP = A(OP 與某基準方向的夾角),∠POT' = B,那麼兩條切線 respectively 對應角度 A+B 與 A−B 的組合。代碼中通過多象限的正弦、余弦和差公式,把這兩個角度算出來,再換算成切點坐標。
// 畫切線
// point 圓外的一點
// dot 圓心
// r 半徑
function drawCircleTangent(point, dot, r){
// ===== 畫輔助線 start =====
var color = 'DarkRed'; // 切線的顏色
var color2 = "#ccc"; // 其它輔助線的顏色
drawLine(dot, [dot[0]+9*r, dot[1]], {color: color2}); // 延長圓心所在的水平線
drawLine(dot, [dot[0], dot[1]-4*r], {color: color2}); // 畫出圓心所在的垂直線
drawPoint({
pw:2, ph:2, color:'DarkRed', point: [dot[0]+9*r, dot[1], 'x']
});
drawPoint({
pw:2, ph:2, color:'DarkRed', point: [dot[0], dot[1]-4*r, 'y']
});
drawLine(point, [point[0], dot[1]], {color: color2}); // 畫 point 到 x 軸的垂直線
drawLine(point, dot, {color: color2}); // 連接 point 與 dot
drawLine([point[0]-2*r, point[1]], [point[0]+2*r, point[1]], {color: color2}); // 畫 point 所在的水平線
// ===== 畫輔助線 end =====
drawPoint({
pw:2, ph:2, color:'DarkRed', point: point
});
var r_square = Math.pow(r, 2); // r 的平方
var point_v = point[1] - dot[1]; // point 到 x 軸的距離(有向)
var point_h = point[0] - dot[0]; // point 到 y 軸的距離(有向)
var c_square = Math.pow(point_v, 2) + Math.pow(point_h, 2); // point 到圓心距離的平方
var c = Math.sqrt(c_square); // point 到圓心的距離
var sinA = Math.abs(point_v) / c; // sinA
var cosA = Math.abs(point_h) / c; // cosA
var b_square = c_square - r_square; // point 到切點距離的平方(勾股定理)
var b = Math.sqrt(b_square); // point 到切點的距離
var sinB = b / c; // sinB
var cosB = r / c; // cosB
// ===== 以圓心為原點,確定 point 所在的象限 =====
var quadrant = 1; // 默認值
// 只取正負號:0 保持 0,非 0 正則為 1、負則為 -1
var pm_h = point_h == 0 ? point_h : point_h / Math.abs(point_h); // 水平方向
var pm_v = point_v == 0 ? point_v : point_v / Math.abs(point_v); // 垂直方向
// 相乘:-1 時 point 在一三象限,+1 時在二四象限,0 時 point 在軸上
var hv = pm_h * pm_v;
switch(hv){
case 1:
if((pm_h + pm_v) == -2){
quadrant = 2; // 第二象限
} else {
quadrant = 4; // 第四象限
}
break;
case -1:
if((pm_h - pm_v) == -2){
quadrant = 3; // 第三象限
}
break;
case 0:
if((pm_h + pm_v) == -1){ // point 在 x 軸負半軸或 y 軸正半軸
quadrant = 2;
}
if((pm_h + pm_v) == 1){ // point 在 x 軸正半軸或 y 軸負半軸
quadrant = 4;
}
break;
default:
}
// ===== 按象限套用不同的兩角和差公式 =====
var sinC = 0, conC = 0, sinD = 0, conD = 0;
switch(quadrant){
case 1:
sinC = cosB*cosA + sinB*sinA; // sinC = sin(90+(B-A)) = cos(B-A)
conC = -(sinB*cosA - cosB*sinA); // conC = cos(90+(B-A)) = -sin(B-A)
sinD = -(cosA*cosB - sinA*sinB); // sinD = sin(270-(A+B))
conD = -(sinA*cosB + cosA*sinB); // conD = cos(270-(A+B))
break;
case 2:
sinC = -(cosB*cosA - sinB*sinA); // sinC = sin(-90+(A+B))
conC = sinA*cosB + cosA*sinB; // conC = cos(-90+(A+B))
sinD = cosA*cosB + sinA*sinB; // sinD = sin(90+(A-B))
conD = -(sinA*cosB - cosA*sinB); // conD = cos(90+(A-B))
break;
case 3:
sinC = -(cosA*cosB + sinA*sinB); // sinC = sin(-90+(A-B))
conC = -(sinA*cosB - cosA*sinB); // conC = cos(-90+(A-B))
sinD = (cosA*cosB - sinA*sinB);
conD = sinA*cosB + cosA*sinB;
break;
case 4:
sinC = cosA*cosB - sinA*sinB;
conC = -(sinA*cosB + cosA*sinB);
sinD = -(cosA*cosB + sinA*sinB); // sinD = sin(270+(A-B))
conD = (sinA*cosB - cosA*sinB); // conD = cos(270+(A-B))
break;
default:
}
// ===== 計算兩個切點並作圖 =====
var tangentPointA = [point[0] + b*conC, point[1] + b*sinC]; // 切點 A 位置
drawLine(point, tangentPointA, {color: color}); // 畫出切線
drawLine(dot, tangentPointA, {color: color2}); // 連接圓心與切點
var tangentPointB = [point[0] + b*conD, point[1] + b*sinD]; // 切點 B 位置
drawLine(point, tangentPointB, {color: color}); // 畫出切線
drawLine(dot, tangentPointB, {color: color2}); // 連接圓心與切點
drawPoint({ // 描切點
pw:3, ph:3, color:'DarkRed', point: tangentPointA
});
drawPoint({ // 描切點
pw:3, ph:3, color:'DarkRed', point: tangentPointB
});
// 畫輔助弧
drawArc(point, b, 60,
(quadrant == 1 || quadrant == 4 ? 180 : 0) -
(quadrant == 2 || quadrant == 3 ? (-1) : 1) * Math.asin(sinC) * 180 / Math.PI - 5);
}
象限判定的巧妙之處在於用「符號相乘」壓縮狀態:把 point 相對圓心的橫縱偏移各自取符號(±1 或 0),兩者相乘得 hv。hv = -1 說明橫縱方向相反的兩組組合(一三象限),hv = 1 是二四象限,hv = 0 則 point 落在坐標軸上。再用符號相加(pm_h + pm_v)區分具體是哪一象限,這比寫四層 if 判斷要緊湊得多。
為什麼要分象限?因為 sinA 和 cosA 只取了絕對值,丟失了方向信息。要把方向補回來,就必須根據象限決定加減符號——這正是四組公式存在的理由。每組公式背後都是一次三角函數的兩角和差展開。
另一個更簡潔的思路值得對比:直接用向量旋轉。求出 OP 方向的角度 θ = atan2(point_v, point_h),再求半徑與切線的夾角 α = acos(r/c),則兩條切線的切點方向分別是 θ + α 與 θ - α,切點坐標為 (dot.x + r·cos(θ±α), dot.y + r·sin(θ±α))。Math.atan2 本身就返回 [-π, π] 的完整角度,天然解決了象限問題,代碼量能減少一大半。原實現之所以冗長,是因為在沒有便利 API 的環境下手工處理了這些細節——理解它,能明白 atan2 的價值所在。