九九乘法表幾乎是每一門程式語言都會拿來練手的經典題目,JavaScript 當然也不例外。它看起來再簡單不過,卻能一次把變數宣告、運算子、巢狀迴圈與輸出格式化全部串起來,因此非常適合當作練習迴圈基礎的第一站。
本文會用 JavaScript 裡最常見的兩種迴圈寫法——for 與 while——分別實作四個方向互為對稱的梯形乘法表。另外,如果只靠 document.write 把字串一格格拼出來,欄寬很難對齊,畫面會歪歪扭扭的;所以這裡額外包了一層 <table>,讓每一欄自動對齊,版面立刻清爽很多。
for 迴圈版本
document.write("<table width='600' border=0'>");
for(var i=1; i<=9; i++){
document.write("<tr>");
for(var j=1; j<=i; j++){
document.write("<td>"+ j +"*"+ i +"="+ i*j +"</td>");
}
document.write("</tr>");
}
document.write("</table>");
while 迴圈版本
document.write("<table width='600' border=0'>");
var i = 1;
while(i<=9){
document.write("<tr>");
var j = 1;
while(j<=i){
document.write("<td>"+ j +"*"+ i +"="+ i*j +"</td>");
j++;
}
document.write("</tr>");
i++;
}
document.write("</table>");
示例圖:

寫法關鍵在於「先補空白格、再輸出算式」:先用內層迴圈補上 把左側墊高,再用一個遞減迴圈把乘式由大到小印出來。
for 迴圈版本
document.write("<table width='600' border=0'>");
for(var i=1; i<=9; i++){
document.write("<tr>");
for(var n=i; n<9; n++){
document.write("<td> </td>");
}
for(var j=i; j>=1; j--){
document.write("<td>"+ j +"*"+ i +"="+ i*j +"</td>");
}
document.write("</tr>");
}
document.write("</table>");
while 迴圈版本
document.write("<table width='600' border=0'>");
var i = 1;
while(i<=9){
document.write("<tr>");
var n = i;
while(n<9){
document.write("<td> </td>");
n++;
}
var j = i;
while(j>=1){
document.write("<td>"+ j +"*"+ i +"="+ i*j +"</td>");
j--;
}
document.write("</tr>");
i++;
}
document.write("</table>");
示例圖:

這次只要把外層迴圈改成「由 9 遞減到 1」,形狀就整個翻過來了,程式碼幾乎沒多花力氣。
for 迴圈版本
document.write("<table width='600' border=0'>");
for(var i=9; i>=1; i--){
document.write("<tr>");
for(var j=1; j<=i; j++){
document.write("<td>"+ j +"*"+ i +"="+ i*j +"</td>");
}
document.write("</tr>");
}
document.write("</table>");
while 迴圈版本
document.write("<table width='600' border=0'>");
var i = 9;
while(i>=1){
document.write("<tr>");
var j = 1;
while(j<=i){
document.write("<td>"+ j +"*"+ i +"="+ i*j +"</td>");
j++;
}
document.write("</tr>");
i--;
}
document.write("</table>");
示例圖:

最後一種是外層遞減加上「補空白 + 遞減輸出」的組合,也就是把第二種與第三種的做法疊在一起。
for 迴圈版本
document.write("<table width='600' border=0'>");
for(var i=9; i>=1; i--){
document.write("<tr>");
for(var j=8; j>=i; j--){
document.write("<td> </td>");
}
for(var j=i; j>=1; j--){
document.write("<td>"+ j +"*"+ i +"="+ i*j +"</td>");
}
document.write("</tr>");
}
document.write("</table>");
while 迴圈版本
document.write("<table width='600' border=0'>");
var i = 9;
while(i>=1){
document.write("<tr>");
var j = 8;
while(j>=i){
document.write("<td> </td>");
j--;
}
var k = i;
while(k>=1){
document.write("<td>"+ k +"*"+ i +"="+ i*k +"</td>");
k--;
}
document.write("</tr>");
i--;
}
document.write("</table>");
示例圖:

四個版本其實只是同一個巢狀迴圈結構的 four 種鏡像變形:外層控制列數與遞增/遞減方向,內層負責補位與輸出。把這四種寫法各練習一遍,對「迴圈變數的起點、終點與步進方向」會有非常直接的體會,之後再遇到任何需要逐列逐欄輸出的排版問題,都能很快找到對應的思路。